مغالطه وانواع آن (شناخت سخن سِره از ناسِره) - بخش ششم

علی کبیری

5- توسل به نظر عامه مردم:  Appeal to Popular Opinion

هنگامی که توسل به شواهدی مبنی بر حمایت جمع وسیعی از مردم ارائه شده وآن شواهد گواه براین باشد که تنها نظر یا ایدئولوژی یک گروه مشهور درآن منعکس شده است، آن توسل از نوع مغالطه آمیز خواهد بود. این مغالطه همواره به عنوان یک عذر وبهانه بکار میرود. هنگامی که راجع به امری بقین نداریم، بر اساس این منطق که راه وروش مردمان دیگر درست است، از راه وروش آنان پیروی میکنیم. این متد در گروههای اجتماعی هم کاربرد دارد، چون بافشار "تبعیت" از مردم، جمع معینی را به راه دلخواه خود می کشانند.

ارائه دلیلی مبنی براین که همۀ مردم به چیزی عقیده دارند وآن چیز ازنوعی بخصوص وجالب توجهی بوده ودرقالب کلمه ها وجمله های زیبائی بیان شود، آیا لزوماً به این معناست که حتماً باید از آن چیز پیروی کرد؟

مثال1- برو به زیارت حضرت رضا وباگرفتن ضریح آن حضرت از او طلب شفا کن، چون همه زوّاربیمار چنین میکنند.

مثال2- حضرت آیت الله خامنه ای، سیّد اولاد پیغمبر و جانشین ونماینده برحق حضرت رسول اکرم(ص) است وعامه مردم مسلمان ایران او را به این سمت قبول دارند. بنابراین ولایت او بر مردم به منزلۀ ولایت رسول اکرم است.

زیر گروه این مغالطه به شرح زیراست:

الف- اتکاء بر عادت عمومی رایج در جامعه:  Appeal to Common Practice

مغالطه ای که کوشش دراثبات این نظردارد که هرچه مردم میکنند منطقی تر یا به عبارت بهتر،  پیروی از راه وروش مردم معقول تراست.

مثال1- دیگران به همین نحو عمل کرده اند، پس این راه، راه عقلانی انجام این کاراست.

مثال2- چی داری میگی آقا؟! همه دارند همین کار را میکنند.

مثال3- اگر رأی اکثریت موافق حکومت اسلامی باشد، پس آن اتنخابات عین دمکراسی است. (هیچگاه رأی اکثریت دایر بر برقراری حکومتی، نمیتواند دلیلی بر رعایت دمکراسی در رأیگیری باشد. برای اثبات دمکراسی در رایگیری، نیاز به ابزار و پیش شرطهای زیادی است.) 

ب- اتکاء به باور عام:  Appeal to Common Belief

اساس این مغالطه براین است که اگرتعداد زیادی از عامه مردم به چیزی باورمندند، پس آن چیز باید درست باشد.

مثال1- ادعای شما قابل قبول نیست چون با هرکسی که حرف میزنی، میگوید فتوای قتل سلمان رشدی درست است.

مثال2- در یک همه پرسی از پزشکان، از هر 10 نفر 6 نفراظهار عقیده کردند که این دارو خطرناک است.

مثال3- تقریباً بیشتر مردم به وجود جن عقیده دارند. پس جن وجود دارد.

ج- اتکاء به نوآوری:    Appeal to Novelty

این نوع مغالطه سعی در اثبات این مدعا دارد که اعتقادها یا چیزهای جدید از اعتقادها یا چیزهای قدیمی، والاتر وبهترند.

اساس این مغالطه بر فرضیه مدرن بودن متکیست و اقدام به ترویج این اعتقاد میکند که چیزها وعقائد نو بهتر از چیزها وعقائد کهنه هستند.

"مُد" یکی از نتایج مغالطه نوآوری است که مردم را به خود معتاد میکند.

ما در عصر امید زندگی میکنیم. عصری که درما این اعتقاد را بوجود آورده است که تکنولوژی وپیشرفت، مارا از مشکلاتی که ایجادکرده ایم، مصون میدارد. با پیشرفت علم، گرمایش کره زمین، افزایش جمعیت، بیماریها وسایرمشکلات موجود، راه نجاتی رادرمقابل ما خواهد گذاشت، همچنانکه درقرن گذشته نیز چنین کرده است. بنابراین، هر چیز نوئی بااستقبال ما مواجه شده ودربیشتر موارد، این نوع طرز تفکر براثر درماندگی ماست.

مثال1- نو که اومد به بازار، کهنه شود دل آزار.

مثال2- ایدئولوژی نئو مارکسیسم ازایدئولوژی مارکسیسم بهتراست.

مثال3- آدمهای متجدد باشخصیت تر از آدمهای قدیمی هستند.

6-  توسل به ترس:   Appeal to Fear or Scare Tactic

دراین نوغ مغلطه ازنوعی تهدید وترساندن استفاده میشود. این نوع تهدید ممکنست بدنی، یا روانی باشد.

مثال1- من میدانم کجا زندگی میکنی و دوستانی دارم که تورا مثل پُلو میخورند.

مثال2- کسانی که در عزای حسین ابن علی گریه نمیکنند، در آتش جهنم جزغاله خواهند شد.

مثال3- اگر برادرم از این موضوع بوببره، تا قیامت باهات حرف نمیزنه.

مغالطه های هم گروه بااین نوع مغالطه به شرح زیرند:

الف- توسل به زور:  Appeal to Force

این نوع مغالطه باتوسل به زور، تهدید یا پی آمدهای ناگوارصورت میگیرد تا نتیجه مورد قبول بدست آید. بحث براین اساس استواراست که نظر خاصی درست است که درصورت عدم پذیرش آن لطمه هائی به طرف مقابل وارد خواهد شد.

مثال1- فرزند من شایستگی این شغل را دارد. اگر اورا استخدام نکنید، برادرهای بزرگترش میآیند سراغتان.

مثال2- پسر جان، پیش از آنکه عقیده من را رد کنی، فراموش نکن چه کسی جای زندگی برایت تأمین کرده و مخارج غذا وپوشاک وهزینه تحصیلات دانشگاهیت هم را تقبل کرده است.

ب- مغالطه متابعت اجتماعی:  Social Conformance

دراین مغالطه، با گذاشتن فشار زیاد برروی طرف مقابل، به او وانمود میکنند که درصورت عدم قبول شرائط پیشنهادی، از سوی اجتماع ودوستانش طرد خواهد شد. درواقع، بجای طرح یک بحث منطقی، برروی طرف مربوطه فشارروانی زیادی وارد میکنند.

مثال1- اگر میخواهی همۀ دوستانت را از دست بدهی، هی این حرف را تکرارکن.

مثال2- گمان نمیکنم این شرکت به دنبال شریک تازه ای باشد که بخواهد همان راه قبلی آنها را ادامه دهد.

مثال3- به بینید آقا، ما اینجا اینطوری کار نمی کنیم.

7- توسل به ناآگاهی:  Appeal to Ignorance 

 حالت کلی دراین نوع مغالطه آنست که طرف مقابل به شما ایراد وارد میکند که چون شما قادر به اثبات درست نبودن چیزی نیستید، پس آن چیز درست است.

مثال1- حتماً موجودات بسیار باهوشی در اعماق آسمانها وجود دارند که تاکنون انسان زمینی نتوانسته عدم وجود آنها را ثابت کند.

مثال2- روح وجود خارجی دارد چون هنوز کسی پیدانشده که عدم وجود آنرا ثابت کند.

مثال3- اجنه وجود دارند. حتماً درکرات دیگری زندگی میکنند که ما به آنهاهنوز دسترسی پیدانکرده ایم.

8- توسل به طبیعت:   NatureAppeal to                                                                                                       

اساس این مغالطه برآنست که هرچیزی که طبیعی است، بهتراست.

مثال1- با واکسن بچه ات را درمقابل بیماری فلج اطفال ودیفتری، مقاوم نکن. طبیعت بچه را بطور معجزآسائی حفظ میکند. اسمش هم مصونیت طبیعی است. بهترین راه مصونیت، پیروی از طبیعت است.

مثال2- نگران قطع اشجار جنگلی نباشید. جنگل خودش دوباره درخت سبز میکند.

9- توسل به وابستگی: Appeal to Association

این مغالطه هنگامی بکار میرود که فردی به قصد محکوم کردن یا حمایت،  چیزی یا شخصی را با چیزها یااشخاص دیگر وابسته قلمداد میکند.

مثال1- من هرگز ازجنبش سبز حمایت نمیکنم چون عده ای از هواداران این جنبش از اصلاح طلبان هستند.

مثال2- به علت اینکه هنوز مردم مملکت ما از دمکراسی سر درنمیآورند، من طرفدار حکومت استبدادی هستم.

زیر گروههای این مغالطه به شرح زیرند:

الف- تعمیم شتابزده (عجله در قضاوت یا تنها به قاضی رفتن):  Hasty Generalization or Faulty Generalization or

or Insuffivient Statistics Conclusions Jumping to

دراین نوع مغالطه، نکته یا صفت مشترکی از چند چیز یا چند مقوله را انتخاب کرده وسپس آنرا به کلیه چیزهای هم ردیف یا هم گروه آن، تعمیم میدهند.  شکل دیگر این مغالطه آنست که درموردی بدون توجه به شواهد ومدارک لازم یا با اتکاء به شواهد ومدارک ناقص، نتیجه گیری میکنیم.

اکثر مردم به کار دسته بندی یک سری از چیزها میپردازند تا بتوانند در مورد نظائر آنها درآینده تصمیم درست بگیرند. هرگاه با امتحان چند نمونه وبطور زود هنگام درمورد بقیه چیزهای همردیف آنها نتیجه گیری شود، امکان نادرست بودن نتیجه گیری مربوطه بسیار محتمل است. علت آنست که بدون درک علم آمار واحتمالات ونداشتن آگاهی از طرزنمونه برداری، عمل شده است.

مثال1- دیروزبرای پرداخت مالیات بردرآمد به بانک مراجعه کردم. مسئول گیشه وصندوقدار آن خیلی مؤدب بودند. گمان میکنم که همه کارکنان بانک باید آدمهای خیلی مؤدبی باشند.

مثال2- چند روز پیش که با دونفر از رؤسا صحبت میکردم، متوجه شدم که هر دو اهل بخیه هستند. به نظرم، همه رؤسای این اداره از دم اهل بخیه هستند.

مثال3- من این اتومبیل را میخرم چون قیمتش خیلی ارزان است.

مثال4- از لبنیاتی سر گذر پرسیدم، حاج آقا ماستت شیرینه؟ گفت مثل قنده. یک قاشق از آن خوردم، متوجه شدم از ترشی هفته بیجار خان باجی هم تُرشتره. رفتم سر چارسوق، ماست مشتی ماشالله که مرتب از شیرینیش دم میزند، راهم مزه کردم، از آب لیموی دست افشار شیراز هم تُرشتر بود. به همین دلیله که از قدیم گفتند: "هیچ بقالی نمیگه ماست من ترشه!"

ب- بحث خارج از موضوع: Red Herring

این مغالطه براساس عدم ارتباط بحث با موضوع مربوطه یا منحرف کردن بحث از موضوع است.

مثال1- ازمن سئوال شده است که چه برنامه ای برای مهار تورم دارم. درمقابل، مایلم موضوع را به این ترتیب مطرح کنم که چرا در جامعه ما میزان بیکاری انقدر بالااست.

مثال2- من ازدوری لیلی درعذابم/توازعباس میگوئی جوابم.

10- انتقال احساس:  Argument by Transference

این مغالطه براساس انتقال احساس یک طرف به طرف دیگر، صورت میگیرد.

مثال1- پرداختن به این موضوع حوصله مرا سرمیبرد. من که از آن سردرنمیآورم.

مثال2- این قوه قضائیه همۀ کارش شده آدمکشی. باید اسم آنرا قوه قتالیه بگذاریم.

11- توسل به نسبیت: Appeal to Relativity

دراین مغالطه، یک چیز با وضعیت بی ارتباط باآن مقایسه میشود.

مثال1- شما ادعا میکنید که مأموران پلیس جمهوری اسلامی، بسیاربیرحم هستند؟  باید تشریف ببرید به برمه وبه بینید پلیس آنجا بامردم چه جور رفتارمیکند.

مثال2- دستمزد شما واقعاً کافیه. بروید خدارا شکر کنید که در افغانستان زندگی نمیکنید تا متوجه شوید که معنی امنیت شغلی چیست.

ادامه دارد...

مغالطه وانواع آن (شناخت سخن سِره از ناسِره) - بخش پنجم

  مغالطه وانواع آن (شناخت سخن سِره از ناسِره) - بخش پنجم

انواع مغالطه های دیگر به شرح زیرند:

1- مغالطه ستیز: Ad Hominem (Attack the Person)

دراین نوع مغالطه، بجای حمله به موضوع مورد بحث، حمله را متوجه شخصیت طرف مقابل کرده وبه این وسیله بحث رااز مسیر اصلی یا موضوع مورد بحث، منحرف میکنند.

چنین عملی معمولاً با توسل به یکی از راههای زیر صورت میگیرد:

الف- سمپاشی یا بی اعتبارکردن شخص:  Poisoning the Well or Discrediting

قبل از شروع بحث، از طریق بی اعتبارکردن موضوع مورد بحث یا نقطه نظر طرف مقابل، وی را بی اعتبار میکنند.

راههای زیادی برای بی اعتبارکردن یک فرد وجود دارد. بطور مثال میتوان به وی ناسزا گفت، به حرفهای دروغش اشاره کرد، بی ارزشی او را نشان داد، راجع به فقدان هوش وذکاوتش دادسخن داد، دیوانه قلمدادش کرده یا ویرا فردی نامناسب، حقیر و کسی که گوش دادن به سخنان وی ارزشی ندارد، معرفی کرد.

برای بی اعتبارکردن موضوع مورد بحث، نشان میدهند که حرفهای پوچ وبی معنی میزند که نه تنها دروغ محض هستند بلکه فقط افراد احمق از آن طرفداری میکنند.

مثال1- خب، میخوای بااکبر گنجی بحث کنی؟ حالااین دفعه میاد و از اون طرف دهانش حرف میزنه. مگه همین اکبرآقانبود که تا همین چند سال پیش اونطرف خط بود؟

مثال2- این آقا مدرک دکترا نداره، حال بگذریم که عده ای باد به آستینش میندازند و آقای دکتر صداش میکنند. تازه طرف هم طوری وانمود میکنه که انگار حرفهاش وحی مُنزله. اینطورنیست؟

مثال3- این بابا خودش قبلاً بارژیم همکاری میکرد. حالا اومده آمریکا و ضد رژیم شده. آیا میشه به همچه آدمی اعتمادکرد؟

مثال4- پای صحبتهای احمدی نژاد بنشینیم؟ از ادعای هالۀ نورش که بگذریم، همۀ حرفهاش هم احمقانه است.

بحث

بجای کمک گرفتن از مغالطه برای بی اعتبار کردن اشخاص فوق، میتوان اظهارات آنان را که به مناسبتهای مختلف بعمل میآید، مورد تجزیه وتحلیل دقیق قرارداده ودر نتیجه بطورمنطقی ظرفیت یا شخصیت سیاسی یا اجتماعی آنان را به چالش کشید. در حالیکه با استفاده از مغالطه، وحدت مردم رابا قرار دادن آنهائی که به متد بحث منطقی وارد هستند، درمقابل ناواردان به این متد، به کثرت تبدیل میکنند. بهمین سبب، در هر موردی که بخواهند از این نوع مغالطه استفاده کنند، حتماً لازمست تا با بررسی قبلی لازم، نتیجه حاصله را مد نظر قراردهند.

نتیجه آنکه، با بی اعتبارساختن طرف مقابل، بطرز مؤثری هر گونه اظهاری را هم که میخواهد بکند، بی اعتبار میکنند. حال اگر آن شخص در آن مکان حاضرباشد، هو کردن مردم وی را در موضع تدافعی قرار داده ودر آن صورت، بحث از مسیر اصلی منحرف میشود. ولی اگر شخص مربوطه درآنجا حاضر نباشد، قاعدتاً نخواهد توانست تاازخود هم دفاع کند.

این طرز بی اعتبارکردن اشخاص، این خطر را هم دارد که عده ای به طرفداری از وی برخاسته وشخص بی اعتبارکننده را مفتضح سازند.

ب- ستیزه جوئی سببی:  Circumstantial Ad Hominem

وقوع همچه مغالطه ای هنگامی احراز میشود که یک ناطق دلائلی را ارائه کند مبنی بر اینکه طرف مقابل نظریات بخصوصی را مطرح کرده است. دراینجا ناطق با حمله غیر مستقیم به طرف مقابل، کوشش براثبات این عقیده میکند که طرح آن نظریات به خاطر وابستگیها یا منافع بخصوص آن طرف، میباشد.

مثال1- البته که شما اصرار میکنید تا حزب توده باید به قدرت برسد. مگر نه اینست که فَک وفامیل شما جَد اندر جَد توده ای بوده اند؟

مثال2- باور نکردنیست که خامنه ای میگوید باید با آب تمیز وضو گرفت. پیشترها آخوندها اصرار میکردند هر آبی که سه وجب وچهار انگشت عمق داشته باشد، پاک و کُر است.

مثال3- جمهوری اسلامی مسیحیان را ناپاک میداند، در حالیکه داروهائی که بدست همین مسیحیان تولید شده است را وارد کشور میکند.

مثال4- لیبرالها جزء عوامل سرمایه داری وامپریالیسم هستند.

ج- ستیزه جوئی شخصی: (Abusive Ad Hominem)

در این مغالطه، حملۀ شخصی را باافزودن نسبتهای توهین آمیز ازقبیل ناسزا، بدزبانی، فحشهای ناموسی وتهمت، انجام میدهند. دراین مورد بجای حمله به ادعاهای طرف مقابل یا اساس استدلال وی، به صورت توهین آمیز بااو برخورد میکنند. علت مغالطه آمیز بودن این نوع استدلال آنست که بجای حمله به دلائل طرف، خود اورا مورد حمله قرارمیدهند. به هرحال، هر قدر که طرف مقابل منفور باشد، امکان دارد که ادعاها یا استدلالش درست باشند.

همۀ ستیزه جوئیهای شخصی از جنس مغالطه آمیز نیستند. به طور مثال، اگر فردی ذاتاً دروغگوبوده وغیرقابل اعتماد باشد، حمله به شخصیت او ووی را مورد توهین قراردادن نیز کار درستی نیست چون ممکنست که همین فردِ ذاتاً دروغگو هم در مواردی استدلال درستی را مطرح کند.

بهترین طرز برخورد با همچه اشخاصی، تمرکز براستدلال یاادعاهای آنها ونه شخص خودشان است. این محتوای استدلال آنهاست که واقعیت ادعاهایشان را تعیین میکند ونه کمبودهای شخصیتی که ممکنست دارا باشند.

ستیز با اشخاص سبب انحراف توجه آنان نسبت به موضوع مورد بحث شده وآنان را وادار میکند تا درمقابل حمله طرف مقابل حالت دفاعی به خود بگیرند.  بیشتر اشخاص هنگامی که مورد حمله قرار میگیرند، یا حالت دفاعی به خود گرفته یاعقب نشینی کرده ویا کوتاه میآیند.  نتیجه آنکه، در نهایت، موضوع مورد بحث منتفی میشود.

ستیز با افراد در ملاء عام سبب میشود تا دیگران شمارا به عنوان یک موجود پرخاشگر و مهاجم که درمقابل مخالفت دیگران کوتاه نمیآئید، بشناسند.  به این ترتیب، دیگران از حمله به شما یا احتمالاً از بکارگرفتن استدلالهای محکم برعلیه شما، خودداری خواهند کرد. درنتیجه، این امر سبب تثبیت قدرت شما خواهد شد.  بهترین نمونه همچه شخصیتی، حسین شریعتمداری مدیر روزنامه کیهان است که ضمن پرخاشگری وتهاجم به شخصیت طرف مقابل، از شیوه مغالطه " ترساندن" نیز استفاده میکند. مضافاً به اینکه درجامعه کنونی ایران چه بسیار اشخاصی هستند که وقتی در بحث در مورد دین کم میآورند، از جمله ی "مگر شما مسلمان نیستید؟" بهره میگیرند. بنابراین، طرف مورد بحث از ترس آزار واذیت شدن، عقب نشینی کرده وشاید متوسل به پوزشخواهی هم بشود. مثالهای زیر، نمونه هائی از این دست مغالطه هستند.

 از زیر مجموعه های ستیز با اشخاص یا مخالفین آنست که نه تنها آنان را مورد حمله های لفظی قراردهند، بلکه اعتبار آنان را نیزدر مقابل عموم خدشه دارکنند. این نوع مغالطه بیشتر از طرف بازجوهای وزارت اطلاعات رژیم اسلامی، روزنامه های حامی رژیم، سخنگوی شورای نگهبان وحتی شخص رئیس جمهورو رهبر اسلامی، مورد استفاده قرارمیگیرد.

مثالهائی ازاین نوع مغالطه بشرح زیرند:

·         حمله به دانش اشخاص و مورد سئوال قراردادن تجربه وقابلیت آنان:

- شما چه آگاهی از علوم اجتماعی دارید که حالا ادعا میکنید فساد ورشوه در این مملکت رایج است؟

·         - کسانی که در کسوت روحانیت نیستند، حق اظهار نظر در امور دینی را ندارند.

·         انتقاد از وضع ظاهر وطرز لباس پوشیدن اشخاص:

-  آقای محترم، شما ریشتان را نمیزنید آنوقت از زیر ابرو برداشتن من ایراد میگیرید؟

-  با وجود آنکه شما خانم قابلی با تحصیلات بالا هستید، ولی ما نمی توانیم خانمهای بی حجاب را استخدام کنیم.

- خانمی که گیاهخواراست، پالتوی پوست خز تنش نمیکند.

·         اظهارنظر درمورد ناتوانی اشخاص درمباحثه:

- نویسنده ای که نتواند در یک بحث فلسفی شرکت کند، نویسنده به حساب نمیآید.

- این آقای استیفن هاوکینز از جایش نمیتواند تکان بخورد، آنوقت راجع به کهکشانها اظهار نظر میکند.

·         اشاره به جایگاه پائین آنان در اجتماع:

- لطفاً اشراف را با فقرا مخلوط نکنید.

- تمام خانواده های بی سواد، دزد وقاتل تحویل اجتماع میدهند.

·         حمله به ارزشهای انسانی نا همخوان افراد با استانداردهای اجتماعی:

- خواهی نشوی رسوا، همرنگ جماعت شو.

- این دانشگاهیها از درک رنج مردم فقیر عاجزند.

·         اشتباه کوچکی را بزرگ جلوه دادن:

- در این شرکت حتی یک اشتباه کوچک هم بسیار بزرگ است.

- تخم مرغ دزد، شتر دزد میشود.

·         ربط دادن افراد به اشخاص بی صلاحیت دیگر:

- آیا درست است که شما با دربان این اداره صمیمی هستید؟ پس چگونه توقع دارید که به شما ارتقاء مقام بدهند.   

 2-  مغالطه تظاهر: Tu Quoque

 در این مغالطه، برتظاهرات طرف مقابل انگشت گذاشته وبه تناقض در گفتار وکردار آنان تأکید میکنند. کاربرد این نوع مغالطه هنگامی مؤثراست که ناطق،  تناقض درگفتاروکردارخودش را گناهی بشمار نیاورده وبخواهد نشان دهد که گفتار ورفتار طرف مقابل هم به همان بدی وتناقض گفتار و رفتار وی است.

مثال1- شمائی که به من ایراد میگیرید که چرا دارای دوهمسرعقدی هستم، خودتان یک حرمسرا دارید با چهارزن عقدی وبیست زن   صیغه ای.

مثال2- مرا بخاطر دومثقال تریاک دستگیرکرده وانداخته اند تو هُلُفدونی کهریزک. در صورتیکه رهبر ما آیت الله خامنه ای روزی دو سیر تریاک دود میکند.

مثال3- شیخی به زنی فاحشه گفتا پستی/ هر لحظه به دام دگری پابستی
   گفتا شیخا هرآنچه گوئی هستم/ آیا تو چنانکه می نمائی هستی؟

3- مغالطه اتکاء به منبع نامعتبر: Appeal to Wrong Authority

هنگامی که فردی به عقیدۀ شخص یا گروه قابل احترامی برای اثبات نظریات خودش استناد میکند، این عمل ویرا "اتکاء به منبع معتبر" مینامند. درصورتی که در "مغالطۀ اتکاء به منبع نامعتبر،" فرد به منابعی توسل میجوید که با موضوع مطروحه مرتبط نیستند.

مثال1- دانشمندان اتفاق نظردارند که کره زمین باسرعت تقریبی 30 کیلومتردرثانیه به دور خورشید میگردد.( اتکاء به منبع معتبر)

مثال2- دریک نظر خواهی، 100 درصد پزشکان متخصص موافقت کرده اند که این دارو بسیار داروی مؤثری است.( اتکاء به منبع معتبر)

مثال3- چراتو سعی میکنی تا جنبش سبز را جنبش اجتماعی قلمداد کنی؟ در صورتی که اکبر گنجی ادعا میکند که جنبش سبز، نه تنها جنبش نیست، بلکه حتی اعتراض سیاسی هم بشمار نمیآید. (اتکاء به منبع نا معتبر)

مثال4- امام زمان درچاه جمکران است چون احمدی نژاد هم همین عقیده رادارد. (اتکاء به منبع نا معتبر)

4- برانگیختن حس ترحم: Pity Appeal to

بدست آوردن موافقت دیگران ازراه برانگیختن حس ترحم وهمدردی آنان. دراین نوع مغالطه از عکس، شاهد یا هرچیزی که بتواند همدردی دیگران را جلب کند، استفاده میشود.

مثال1- درست است که این مرد درحال مستی رانندگی میکرده است. ولی در این تصادف یک پای خود وحتی زن وبچه اش راازدست داده است. لطفاً اورا از اتهامات وارده تبرئه کنید.

مثال2- آقای رئیس، من هفت سرعائله دارم. خودم به مرض فشارخون دچارم، همسرم سرطان گرفته، همه بچه هایم صغیرهستند ویکیشان آبله مرغان دارد. استدعا میکنم به من اضافه حقوق بدهید.

مثال3- ای مردم مهربان، به این عکس درست نگاه کنید. این کودکان بیگناه پدرومادر ندارند. کمکشان کنید.

زیر گروه این نوع مغالطه به شرح زیراست:

الف- توسل به احساسات:   Appeal to Emotions

هر چیزی که با احساس خوب همراه باشد، بنابراین همانیست که آرزو داشته ایم. عکس این قضیه هم میتواند صحیح باشد، به این نحو که هر چیزی که احساس بد بدهد، بنابراین بد ونادرست است.

احساسات حالتی است که عقل را تحت الشعاع قرارمیدهد. از این رو اگر در مباحثه ای بکار گرفته شود، استدلال منطقی را میتواند خنثی کند. از واژه "خوب" به همین مناسبت استفاده میشود چون هنگامی که راجع به "احساس خوب" و "احساس بد"صحبت میکنیم، ارزشهای انسانی همراه خوبی و بدی را مطرح مینمائیم. ضمناً تظاهر به عصبانیت هم نوعی از این مغالطه است.

مثال1- بیشتر مردم از همه جای ایران به شمال رو آورده اند. این وضع باعث شده است که زندگی ما مازندرانیها مختل شده، مدارس  و دانشگاههای ما جای خالی برای جوانان بومی ما ندارند. اجاره خانه ها افزایش پیداکرده ودر نانوائیها باید یک ساعت منتظر  به ایستی تا بتوانی دوتا نان بخری. به من رأی بدهید تا به عنوان نماینده مردم مازندران، از ادامه این وضع جلوگیری کنم.      

مثال2- به این عکس نگاه کنید. اگر این پارچه را بخرید، میتوانید لباسی به این شیکی که اتفاقاً به شما هم میآید، بدوزید که دراین شهر تک و شیک پوش باشید.

مثال3- من حاضر نیستم برای این شرکت کار کنم چون حرفهای مدیرعاملش به دلم ننشست.

ادامه دارد...

مغالطه وانواع آن (شناخت سخن سِره از ناسِره) - بخش سوّم

 مغالطه وانواع آن (شناخت سخن سِره از ناسِره) - بخش سوّم

6- مغالطه های استعاره، کنایه، تشبیه وتمثیل:

    شکل بیان یا توسل به کلمه های موازی Construction Figure of Speech or Parallel-Word

دراین نوع مغالطه، سخنران یا نویسنده با توسل به استعاره، کنایه، تشبیه یا تمثیل، به منظور به کرسی نشاندن نظر خود، استفاده میکند.

الف-  استعاره به معنای عاریه خواستن لغتی به جای لغت دیگر است. اگر چه استعاره میتواند بر زیبائی شعر یا جملۀ ادبی بیفزاید، ولی در استدلال، این جابجائی لغوی میتواند سبب انحراف توجه مخاطب از موضوع مورد بحث شود. درادبیات فارسی، برای استعاره انواع واقسام مختلف برشمرده اند که دراینجا مراد ما منحصر به مغالطه با استفاده از استعاره است.

مثال:  مثل کوه استوار است. (منظور اینست که دارای شخصیت واراده ای محکم است.)

ب-  کنایه عبارتست از بکار بردن کلمه یا جمله ای که مفهوم دیگری را برساند.

مثال:  دَرِ دیزی بازه، حیای گربه کجاست! 

ج-  تشبیه به معنای "مانند کردن" است.

مثال:  صورتش مثل قرص قمر میماند.

د-  تمثیل به معنای مثل آوردن. گاهی تمثیل وتشبیه با هم مترادفند.

مثال 1-   یکی از وزرا را پسری کودن بود.  پیش یکی از دانشمندان فرستاد که مرین را تربیتی میکن مگر که عاقل شود. روزگاری  تعلیم کردش و مؤثر نبود، پیش پدرش کس فرستاد که این عاقل نمیباشد و مرا دیوانه کرد.

چون بُوَد اصل گوهری قابل/ تربیت را دراو اثر باشد

هیچ صیقل نکو نداند کرد/ آهنی را که بد گهر باشد

سگ به دریای هفت گانه بشوی/ چونکه تر شد پلیدتر باشد

خرعیسی گرش به مکه برند/ چون بیاید هنوز خر باشد

در بیان بالا، سعدی با بکاربردن کلمه های موازی از قبیل "آهن بد گهر" و "سگ" و "خر عیسی،" کوشش بر این استدلال کرده است تا عقیدۀ خود مبنی بر تربیت ناپذیری انسانهائی که ذاتاً قابلیت تربیت ندارند، را به اثبات برساند.

مثال 2-  پسر نوح با بدان بنشست/ خاندان نبوتش گم شد

          سگ اصحاب کهف روزی چند/ پی نیکان گرفت ومردم شد

در دوبیتی بالا، سعدی با بکار گرفتن استعاره وتشبیه و استفاده از یکی از آیه های قرآن و اتکاء به "پسر نوح" و "سگ اصحاب کهف،" سعی بر تأکید بر این نکته دارد که افراد بشر قابلیت تربیت پذیری از محیط زندگانی خود را داراهستند. ملاحظه میشود که نتیجه گیری مثال 2 با نتیجه گیری مثال 1 در تناقض آشکار است.

مثال 3-  روشنفکران ما اکثراً دچار "ایست" و "ایسم" زدگی غربیها شده اند، بدون اینکه ازماهیت این ایست وایسم ها سردر بیاورند.

آن کس که خودرا کمونیست مینامد، خبرندارد که "کُمو" یعنی خدا و"نیست" هم که یعنی نیست. پس کمونیست یعنی

 خدا نیست. (استدلال حجت الاسلام فلسفی خطاب به مسلمانان ناآگاه حاضردرمسجد، در نفی روشنفکران چپ).

 

مثال 4-  پرتو نیکان نگیرد هرکه بنیادش بداست/ تربیت نااهل را چون گردکان برگنبد است

  یا       عاقبت گرگ زاده گرگ شود/ گرچه باآدمیزاده بزرگ شود

مثال 5-  گُلی خوشبوی در حمام روزی/ رسید از دست مخدومی به دستم

           بدو گفتم که مشکی یا عبیری/ که از بوی دلآویز تو مستم

           بگفتا من گِلی ناچیز بودم/ ولیکن مدتی با گُل نشستم

           کمال همنشین درمن اثرکرد/ وگرنه من همان خاکم که هستم

درمثالهای 4 و5 که با استفاده از استعاره و تشبیه و مثال بیان شده اند، سعدی برای اثبات نظر خود دوباره دچار تناقض گوئی شده است.

مثال 6-  قرآن، سوره لقمان، آیه 19:

          وَاقْصِدْ فِي مَشْيِكَ وَاغْضُضْ مِن صَوْتِكَ إِنَّ أَنكَرَ الْأَصْوَاتِ لَصَوْتُ الْحَمِيرِ

(و در راه‏رفتن خود ميانه‏رو باش و صدايت را آهسته‏ساز كه بدترين آوازها بانگ خران است )

در آیۀ بالا، قرآن با صدای بلند سخن گفتن را به "عَرعَر خر" تشبیه کرده است.

مثال 7-  قرآن، سوره اعراف، آیه 176:

         وَلَوْ شِئْنَا لَرَفَعْنَاهُ بِهَا وَلَكِنَّهُ أَخْلَدَ إِلَى الأَرْضِ وَاتَّبَعَ هَوَاهُ فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ الْكَلْبِ إِن تَحْمِلْ عَلَيْهِ يَلْهَثْ أَوْ تَتْرُكْهُ يَلْهَث ذَّلِكَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذِينَ كَذَّبُواْ بِآيَاتِنَا فَاقْصُصِ الْقَصَصَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ

(  و اگر مى‏خواستيم قدر او را به وسيله آن [آيات] بالا مى‏برديم اما او به زمين [=دنيا] گراييد و از هواى نفس خود پيروى كرد از اين رو داستانش چون داستان سگ است [كه] اگر بر آن حمله‏ور شوى زبان از كام برآورد و اگر آن را رها كنى [باز هم] زبان از كام برآورد اين مثل آن گروهى است كه آيات ما را تكذيب كردند پس اين داستان را [براى آنان] حكايت كن شايد كه آنان بينديشند )

مثال 8-  قرآن، سوره بقره، آیه 285:

           الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبَا لاَ يَقُومُونَ إِلاَّ كَمَا يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الْمَسِّ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُواْ إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبَا وَأَحَلَّ اللّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَا فَمَن جَاءهُ مَوْعِظَةٌ مِّن رَّبِّهِ فَانتَهَىَ فَلَهُ مَا سَلَفَ وَأَمْرُهُ إِلَى اللّهِ وَمَنْ عَادَ فَأُوْلَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

(كسانى كه ربا مى‏خورند، از گور برنمى‏خيزند مگر مانند برخاستن كسى كه شيطان بر اثر تماس‏، آشفته‏ سرش كرده است‏. اين بدان سبب است كه آنان گفتند: داد و ستد صرفاً مانند رباست‏ و حال آنكه خدا داد و ستد را حلال‏، و ربا را حرام گردانيده است‏. پس‏، هر كس‏، اندرزى از جانب پروردگارش بدو رسيد، و از رباخوارى‏ باز ايستاد، آنچه گذشته‏، از آنِ اوست‏، و كارش به خدا واگذار مى‏شود، و كسانى كه به رباخوارى باز گردند، آنان اهل آتشند و در آن ماندگار خواهند بود)

در صورتی که در حکومت جمهوری اسلامی، رباخواری امری طبیعی وشرعی قلمداد شده و حکومت برای تعدیل وضع اقتصادی خود، به آن نامهای شرعی داده و از آن در موارد مختلف استفاده میکند.

 مثال 9-  ما با کسانی که اسلام را رذیلانه و پیغمبرما را خبیثانه و امامان ما راپلیدانه و قرآن را سفیهانه، وانمود میکنند، باید جهاد کنیم.

مثال 10- 

یکی روبهی دید بی دست و پای/ فرو ماند در لطف و صنع خدای

که چون زندگانی به سر می‌برد؟/ بدین دست و پای از کجا می‌خورد؟

در این بود درویش شوریده رنگ/ که شیری برآمد شغالی به چنگ

شغال نگون بخت را شیر خورد/ بماند آنچه روباه از آن سیر خورد

دگر روز باز اتفاقی فتاد/ که روزی رسان قوت روزش بداد

یقین، مرد را دیده بیننده کرد/ شد و تکیه بر آفریننده کرد

کز این پس به کنجی نشینم چو مور/ که روزی نخوردند پیلان به زور

زنخدان فرو برد چندی به جیب/ که بخشنده روزی فرستد ز غیب

نه بیگانه تیمار خوردش نه دوست/ چو چنگش رگ و استخوان ماند و پوست

چو صبرش نماند از ضعیفی و هوش/ ز دیوار محرابش آمد به گوش

برو شیر درنده باش، ای دغل/ مینداز خود را چو روباه شَل

چنان سعی کن کز تو ماند چو شیر/ چه باشی چو روبه به وامانده سیر؟

چو شیر آن که را گردنی فربه است/ گر افتد چو روبه، سگ از وی به است

بچنگ آر و با دیگران نوش کن/ نه بر فضله‌ی دیگران گوش کن

بخور تا توانی به بازوی خویش/ که سعیت بود در ترازوی خویش

چو مردان ببر رنج و راحت رسان/ مخنث خورد دسترنج کسان

بگیر ای جوان دست درویش پیر/ نه خود را بیفکن که دستم بگیر

خدا را بر آن بنده بخشایش است/ که خلق از وجودش در آسایش است

کرم ورزد آن سر که مغزی در اوست/ که دون همتانند بی مغز و پوست

کسی نیک بیند به هر دو سرای/ که نیکی رساند به خلق خدای

مثال 11-  مثل پلنگ میمونه که ستاره را نمیتونه بالای سرش به بینه

مثال 12-  سگ در خانۀ صاحبش شیره

مثال 13-  چه فرمان یزدان، چه فرمان شاه/ که یزدان خدا است و شه پادشاه

مثال 14-  ظلً السلطان ، ظلً الله          

همانطور که ملاحظه میشود، در هر مورد، گوینده برای به کرسی نشاندن عقیدۀ خود از استعاره یا تشبیه یا کنایه ویا تمثیل استفاده کرده است. ولی باید متوجه بود که این اشاره ها دلیلی بر درستی استدلال طرف مربوطه نبوده ودر زمرۀ مغالطه محسوب میشوند.

ادامه دارد...

آیا میدانید که هنوز هم مردمان بسیاری باور به مسطح بودن زمین دارند؟

 آیا میدانید که هنوز هم مردمان بسیاری باور به مسطح بودن زمین دارند؟

بر اساس پژوهشهای اجتماعی در کشور پیشرفته ای چون آمریکا، هنوز هم جمع بسیاری از آمریکائیان کاتولیک بر این باورند که بر خلاف مکاشفات علمی مبنی بر کروی بودن زمین، بر اساس کتاب دینی انجیل، زمین صاف و مسطح بوده و باور به کروی بودن زمین را توطئۀ کافران منکرِ خدا، بشمار میآورند.

تا اوائل قرن هفدهم میلادی، بر اساس آموزه های انجیل و کلیسای کاتولیک، مسیحیان بر این باور بودند که زمین مسطح است و چون گالیله خلاف باور آنها را ثابت کرد، کشیشان او را مرتد از دین مسیح دانسته و پس از محکوم کردنش در دادگاه کاتولیک، نه تنها به حبس خانگی محکوم شد، بلکه حکم به توقیف و ممنوعیت نوشته های علمی اش دادند.

بر این اساس است که منطق میگوید که " باورهای عموم مردم و حتی الهیات نمیتوانند به عنوان مدارک مستند تلقی شوند، مگر اینکه واقعیت آنها بطور علمی اثبات شده باشند."