مغالطه وانواع آن (شناخت سخن سِره از ناسِره) - بخش پنجم
انواع مغالطه های دیگر به شرح زیرند:
1- مغالطه ستیز: Ad
Hominem (Attack the Person)
دراین نوع مغالطه، بجای حمله به موضوع مورد بحث، حمله را متوجه شخصیت طرف
مقابل کرده وبه این وسیله بحث رااز مسیر اصلی یا موضوع مورد بحث، منحرف میکنند.
چنین عملی معمولاً با توسل به یکی از راههای زیر صورت میگیرد:
الف- سمپاشی یا بی اعتبارکردن شخص: Poisoning the Well or
Discrediting
قبل از شروع بحث، از طریق بی اعتبارکردن موضوع مورد بحث یا نقطه نظر طرف مقابل،
وی را بی اعتبار میکنند.
راههای زیادی برای بی اعتبارکردن یک فرد وجود دارد. بطور مثال میتوان به وی
ناسزا گفت، به حرفهای دروغش اشاره کرد، بی ارزشی او را نشان داد، راجع به فقدان
هوش وذکاوتش دادسخن داد، دیوانه قلمدادش کرده یا ویرا فردی نامناسب، حقیر و کسی که
گوش دادن به سخنان وی ارزشی ندارد، معرفی کرد.
برای بی اعتبارکردن موضوع مورد بحث، نشان میدهند که حرفهای پوچ وبی معنی میزند
که نه تنها دروغ محض هستند بلکه فقط افراد احمق از آن طرفداری میکنند.
مثال1- خب، میخوای بااکبر گنجی بحث کنی؟ حالااین دفعه میاد و از اون طرف دهانش
حرف میزنه. مگه همین اکبرآقانبود که تا همین چند سال پیش اونطرف خط بود؟
مثال2- این آقا مدرک دکترا نداره، حال بگذریم که عده ای باد به آستینش
میندازند و آقای دکتر صداش میکنند. تازه طرف هم طوری وانمود میکنه که انگار حرفهاش
وحی مُنزله. اینطورنیست؟
مثال3- این بابا خودش قبلاً بارژیم همکاری میکرد. حالا اومده آمریکا و ضد رژیم
شده. آیا میشه به همچه آدمی اعتمادکرد؟
مثال4- پای صحبتهای احمدی نژاد بنشینیم؟ از ادعای هالۀ نورش که بگذریم، همۀ
حرفهاش هم احمقانه است.
بحث
بجای کمک گرفتن از مغالطه برای بی اعتبار کردن اشخاص فوق، میتوان اظهارات آنان
را که به مناسبتهای مختلف بعمل میآید، مورد تجزیه وتحلیل دقیق قرارداده ودر نتیجه
بطورمنطقی ظرفیت یا شخصیت سیاسی یا اجتماعی آنان را به چالش کشید. در حالیکه با
استفاده از مغالطه، وحدت مردم رابا قرار دادن آنهائی که به متد بحث منطقی وارد
هستند، درمقابل ناواردان به این متد، به کثرت تبدیل میکنند. بهمین سبب، در هر
موردی که بخواهند از این نوع مغالطه استفاده کنند، حتماً لازمست تا با بررسی قبلی
لازم، نتیجه حاصله را مد نظر قراردهند.
نتیجه آنکه، با بی اعتبارساختن طرف مقابل، بطرز مؤثری هر گونه اظهاری را هم که
میخواهد بکند، بی اعتبار میکنند. حال اگر آن شخص در آن مکان حاضرباشد، هو کردن
مردم وی را در موضع تدافعی قرار داده ودر آن صورت، بحث از مسیر اصلی منحرف میشود.
ولی اگر شخص مربوطه درآنجا حاضر نباشد، قاعدتاً نخواهد توانست تاازخود هم دفاع
کند.
این طرز بی اعتبارکردن اشخاص، این خطر را هم دارد که عده ای به طرفداری از وی
برخاسته وشخص بی اعتبارکننده را مفتضح سازند.
ب- ستیزه جوئی سببی: Circumstantial
Ad Hominem
وقوع همچه مغالطه ای هنگامی احراز میشود که یک ناطق دلائلی را ارائه کند مبنی
بر اینکه طرف مقابل نظریات بخصوصی را مطرح کرده است. دراینجا ناطق با حمله غیر
مستقیم به طرف مقابل، کوشش براثبات این عقیده میکند که طرح آن نظریات به خاطر
وابستگیها یا منافع بخصوص آن طرف، میباشد.
مثال1- البته که شما اصرار میکنید تا حزب توده باید به قدرت برسد. مگر نه
اینست که فَک وفامیل شما جَد اندر جَد توده ای بوده اند؟
مثال2- باور نکردنیست که خامنه ای میگوید باید با آب تمیز وضو گرفت. پیشترها
آخوندها اصرار میکردند هر آبی که سه وجب وچهار انگشت عمق داشته باشد، پاک و کُر
است.
مثال3- جمهوری اسلامی مسیحیان را ناپاک میداند، در حالیکه داروهائی که بدست
همین مسیحیان تولید شده است را وارد کشور میکند.
مثال4- لیبرالها جزء عوامل سرمایه داری وامپریالیسم هستند.
ج- ستیزه جوئی شخصی: (Abusive Ad Hominem)
در این مغالطه، حملۀ شخصی را باافزودن نسبتهای توهین آمیز ازقبیل ناسزا،
بدزبانی، فحشهای ناموسی وتهمت، انجام میدهند. دراین مورد بجای حمله به ادعاهای طرف
مقابل یا اساس استدلال وی، به صورت توهین آمیز بااو برخورد میکنند. علت مغالطه
آمیز بودن این نوع استدلال آنست که بجای حمله به دلائل طرف، خود اورا مورد حمله
قرارمیدهند. به هرحال، هر قدر که طرف مقابل منفور باشد، امکان دارد که ادعاها یا
استدلالش درست باشند.
همۀ ستیزه جوئیهای شخصی از جنس مغالطه آمیز نیستند. به طور مثال، اگر فردی
ذاتاً دروغگوبوده وغیرقابل اعتماد باشد، حمله به شخصیت او ووی را مورد توهین
قراردادن نیز کار درستی نیست چون ممکنست که همین فردِ ذاتاً دروغگو هم در مواردی
استدلال درستی را مطرح کند.
بهترین طرز برخورد با همچه اشخاصی، تمرکز براستدلال یاادعاهای آنها ونه شخص
خودشان است. این محتوای استدلال آنهاست که واقعیت ادعاهایشان را تعیین میکند ونه
کمبودهای شخصیتی که ممکنست دارا باشند.
ستیز با اشخاص سبب انحراف توجه آنان نسبت به موضوع مورد بحث شده وآنان را
وادار میکند تا درمقابل حمله طرف مقابل حالت دفاعی به خود بگیرند. بیشتر اشخاص هنگامی که مورد حمله قرار میگیرند،
یا حالت دفاعی به خود گرفته یاعقب نشینی کرده ویا کوتاه میآیند. نتیجه آنکه، در نهایت، موضوع مورد بحث منتفی
میشود.
ستیز با افراد در ملاء عام سبب میشود تا دیگران شمارا به عنوان یک موجود
پرخاشگر و مهاجم که درمقابل مخالفت دیگران کوتاه نمیآئید، بشناسند. به این ترتیب، دیگران از حمله به شما یا
احتمالاً از بکارگرفتن استدلالهای محکم برعلیه شما، خودداری خواهند کرد. درنتیجه،
این امر سبب تثبیت قدرت شما خواهد شد.
بهترین نمونه همچه شخصیتی، حسین شریعتمداری مدیر روزنامه کیهان است که ضمن
پرخاشگری وتهاجم به شخصیت طرف مقابل، از شیوه مغالطه " ترساندن" نیز
استفاده میکند. مضافاً به اینکه درجامعه کنونی ایران چه بسیار اشخاصی هستند که
وقتی در بحث در مورد دین کم میآورند، از جمله ی "مگر شما مسلمان
نیستید؟" بهره میگیرند. بنابراین، طرف مورد بحث از ترس آزار واذیت شدن، عقب
نشینی کرده وشاید متوسل به پوزشخواهی هم بشود. مثالهای زیر، نمونه هائی از این دست
مغالطه هستند.
از زیر مجموعه های ستیز با اشخاص یا
مخالفین آنست که نه تنها آنان را مورد حمله های لفظی قراردهند، بلکه اعتبار آنان
را نیزدر مقابل عموم خدشه دارکنند. این نوع مغالطه بیشتر از طرف بازجوهای وزارت
اطلاعات رژیم اسلامی، روزنامه های حامی رژیم، سخنگوی شورای نگهبان وحتی شخص رئیس
جمهورو رهبر اسلامی، مورد استفاده قرارمیگیرد.
مثالهائی ازاین نوع مغالطه بشرح زیرند:
·
حمله به دانش اشخاص
و مورد سئوال قراردادن تجربه وقابلیت آنان:
- شما چه آگاهی از علوم اجتماعی دارید که
حالا ادعا میکنید فساد ورشوه در این مملکت رایج است؟
·
- کسانی که در کسوت
روحانیت نیستند، حق اظهار نظر در امور دینی را ندارند.
·
انتقاد از وضع ظاهر
وطرز لباس پوشیدن اشخاص:
-
آقای محترم، شما ریشتان را نمیزنید آنوقت از زیر ابرو برداشتن من ایراد
میگیرید؟
- با وجود آنکه شما
خانم قابلی با تحصیلات بالا هستید، ولی ما نمی توانیم خانمهای بی حجاب را استخدام
کنیم.
- خانمی که گیاهخواراست، پالتوی پوست خز تنش نمیکند.
·
اظهارنظر درمورد
ناتوانی اشخاص درمباحثه:
- نویسنده ای که نتواند در یک بحث فلسفی شرکت
کند، نویسنده به حساب نمیآید.
- این آقای استیفن هاوکینز از جایش نمیتواند تکان بخورد،
آنوقت راجع به کهکشانها اظهار نظر میکند.
·
اشاره به جایگاه
پائین آنان در اجتماع:
- لطفاً اشراف را با فقرا مخلوط نکنید.
- تمام خانواده های بی سواد، دزد وقاتل تحویل اجتماع
میدهند.
·
حمله به ارزشهای
انسانی نا همخوان افراد با استانداردهای اجتماعی:
- خواهی نشوی رسوا، همرنگ جماعت شو.
- این دانشگاهیها از درک رنج مردم فقیر عاجزند.
·
اشتباه کوچکی را
بزرگ جلوه دادن:
- در این شرکت حتی یک اشتباه کوچک هم بسیار
بزرگ است.
- تخم مرغ دزد، شتر دزد میشود.
·
ربط دادن افراد به
اشخاص بی صلاحیت دیگر:
- آیا درست است که شما با دربان این اداره
صمیمی هستید؟ پس چگونه توقع دارید که به شما ارتقاء مقام بدهند.
2- مغالطه تظاهر: Tu Quoque
در این مغالطه، برتظاهرات طرف
مقابل انگشت گذاشته وبه تناقض در گفتار وکردار آنان تأکید میکنند. کاربرد این نوع
مغالطه هنگامی مؤثراست که ناطق، تناقض
درگفتاروکردارخودش را گناهی بشمار نیاورده وبخواهد نشان دهد که گفتار ورفتار طرف مقابل
هم به همان بدی وتناقض گفتار و رفتار وی است.
مثال1- شمائی که به من ایراد میگیرید که چرا دارای دوهمسرعقدی هستم، خودتان یک
حرمسرا دارید با چهارزن عقدی وبیست زن
صیغه ای.
مثال2- مرا بخاطر دومثقال تریاک دستگیرکرده وانداخته اند تو هُلُفدونی کهریزک.
در صورتیکه رهبر ما آیت الله خامنه ای روزی دو سیر تریاک دود میکند.
مثال3- شیخی
به زنی فاحشه گفتا پستی/ هر لحظه به دام دگری پابستی
گفتا شیخا هرآنچه گوئی هستم/ آیا تو چنانکه می
نمائی هستی؟
3- مغالطه اتکاء به
منبع نامعتبر: Appeal to Wrong Authority
هنگامی که فردی به عقیدۀ شخص یا گروه قابل احترامی برای اثبات نظریات خودش
استناد میکند، این عمل ویرا "اتکاء به منبع معتبر" مینامند. درصورتی که
در "مغالطۀ اتکاء به منبع نامعتبر،" فرد به منابعی توسل میجوید که با
موضوع مطروحه مرتبط نیستند.
مثال1- دانشمندان اتفاق نظردارند که کره زمین باسرعت تقریبی 30 کیلومتردرثانیه
به دور خورشید میگردد.( اتکاء به منبع معتبر)
مثال2- دریک نظر
خواهی، 100 درصد پزشکان متخصص موافقت کرده اند که این دارو بسیار داروی مؤثری است.( اتکاء به
منبع معتبر)
مثال3- چراتو سعی میکنی تا جنبش سبز را جنبش اجتماعی قلمداد کنی؟ در صورتی که
اکبر گنجی ادعا میکند که جنبش سبز، نه تنها جنبش نیست، بلکه حتی اعتراض سیاسی هم
بشمار نمیآید. (اتکاء به منبع نا معتبر)
مثال4- امام زمان درچاه جمکران است چون احمدی نژاد هم همین عقیده رادارد.
(اتکاء به منبع نا معتبر)
4- برانگیختن حس
ترحم: Pity Appeal to
بدست آوردن موافقت دیگران ازراه
برانگیختن حس ترحم وهمدردی آنان. دراین نوع مغالطه از عکس، شاهد یا هرچیزی که
بتواند همدردی دیگران را جلب کند، استفاده میشود.
مثال1- درست است که این مرد درحال مستی
رانندگی میکرده است. ولی در این تصادف یک پای خود وحتی زن وبچه اش راازدست داده
است. لطفاً اورا از اتهامات وارده تبرئه کنید.
مثال2- آقای رئیس، من هفت سرعائله دارم.
خودم به مرض فشارخون دچارم، همسرم سرطان گرفته، همه بچه هایم صغیرهستند ویکیشان
آبله مرغان دارد. استدعا میکنم به من اضافه حقوق بدهید.
مثال3- ای مردم مهربان، به این عکس درست
نگاه کنید. این کودکان بیگناه پدرومادر ندارند. کمکشان کنید.
زیر گروه این نوع مغالطه به شرح زیراست:
الف- توسل به احساسات: Appeal to Emotions
هر چیزی که با احساس خوب همراه باشد، بنابراین همانیست که آرزو داشته ایم. عکس
این قضیه هم میتواند صحیح باشد، به این نحو که هر چیزی که احساس بد بدهد، بنابراین
بد ونادرست است.
احساسات حالتی است که عقل را تحت الشعاع قرارمیدهد. از این رو اگر در مباحثه
ای بکار گرفته شود، استدلال منطقی را میتواند خنثی کند. از واژه "خوب"
به همین مناسبت استفاده میشود چون هنگامی که راجع به "احساس خوب" و
"احساس بد"صحبت میکنیم، ارزشهای انسانی همراه خوبی و بدی را مطرح
مینمائیم. ضمناً تظاهر به عصبانیت هم نوعی از این مغالطه است.
مثال1- بیشتر مردم از همه جای ایران به شمال رو آورده اند. این وضع باعث شده
است که زندگی ما مازندرانیها مختل شده، مدارس و دانشگاههای ما جای خالی برای جوانان بومی ما
ندارند. اجاره خانه ها افزایش پیداکرده ودر نانوائیها باید یک ساعت منتظر به ایستی تا بتوانی دوتا نان بخری. به من رأی
بدهید تا به عنوان نماینده مردم مازندران، از ادامه این وضع جلوگیری کنم.
مثال2- به این عکس نگاه کنید. اگر این پارچه را بخرید، میتوانید لباسی به این
شیکی که اتفاقاً به شما هم میآید، بدوزید که دراین شهر تک و شیک پوش باشید.
مثال3- من حاضر نیستم برای این شرکت کار کنم چون حرفهای مدیرعاملش به دلم ننشست.
ادامه دارد...
